Vorksprong en naloop
De vorksprong is in combinatie met de balhoofdhoek (en de wielmaat) een belangrijke factor voor het stuurgedrag van je fiets. Samen bepalen ze namelijk de naloop van het voorwiel, en daarmee hoe snel of stabiel de fiets stuurt.
Om met die laatste te beginnen: naloop is het best te zien bij de zwenkwielen van een winkelwagentje. Als je het wagentje vooruitduwt, sturen ze automatisch in de juiste richting. Dat komt doordat de zwenkas niet in lijn ligt met de wielas, maar iets versprongen is. Bij het voortduwen draait het wiel vanzelf zo, dat het achter de zwenkas aan rolt.
Voor wie alleen nog maar online winkelt: zo ziet een winkelwagenwiel eruit. (foto: James Watson op Unsplash)
Op de fiets gebeurt dat ook, al ziet het er iets anders uit. De vorksprong is de afstand die de as van het voorwiel versprongen is ten opzichte van de hartlijn van de balhoofdbuis (de ‘zwenkas’). De naloop is het resultaat van de balhoofdhoek en vorksprong. In tegenstelling tot het winkelwagentje, wordt de naloop groter naarmate de vorksprong kleiner wordt.
Een kleine naloop zorgt ervoor dat de fiets wendbaar en direct stuurt, met name op lage snelheid en in krappe bochten. Een grote naloop zorgt ervoor dat het stuurgedrag relatief ‘traag’ maar ook stabiel is op hoge snelheid – de fiets stuurt hiermee van nature goed rechtdoor.
De wielmaat heeft daarnaast ook invloed op de naloop. Hoe groter het wiel, hoe hoger de wielas en hoe groter de naloop. Probeer de vorksprong en naloop dus niet tussen twee fietsen met verschillende wielmaten te vergelijken, dat is zoiets als de welbekende appels en peren.
De vorksprong bepaalt ook de positie van het voorwiel ten opzichte van de trapas. Hoe groter de vorksprong, hoe verder het voorwiel voor de rijder ligt. Dat heeft gevolgen voor je gewichtsverdeling: om grip en controle over het voorwiel te houden, moet je meer druk uitoefenen op het stuur. Daarom hebben fietsen met een vlakke balhoofdhoek vaak toch een relatief kleine vorksprong.
Wat kun je met deze informatie?
Op zich zul je niet gauw met de vorksprong en naloop te maken krijgen. Als je een nieuwe fiets koopt, kan de naloop een indicatie zijn voor het stuurgedrag, ter vergelijking met je oude fiets of tussen verschillende nieuwe opties. Probeer zo’n vermoeden altijd te checken met een testrit, of lees op zijn minst tests en reviews om een goede indruk te krijgen van het karakter in de praktijk. Als je een nieuwe voorvork koopt, dan kan de vorksprong een bewuste keuze zijn. Als je fiets met de oude voorvork bijvoorbeeld nerveus stuurt in steil en uitdagend terrein, dan kan een kortere vorksprong een overweging zijn. Maar verwacht geen enorme veranderingen: het gaat om een verschil van enkele millimeters tot een centimeter, en de vorksprong is slechts één van vele factoren die het stuurgedrag mede bepalen.
